1. పూల సుబ్బయ్య ఎవరు?

పూల సుబ్బయ్య 1929 జూన్ 29న అప్పటి ప్రకాశం ప్రాంతంలోని కంభంలో వెంకటపతి, సుబ్బమ్మ దంపతులకు జన్మించారు.

చిన్న వయసులోనే తండ్రిని కోల్పోయారు. ఆయన తల్లి సుబ్బమ్మ ఎన్నో కష్టాలు ఎదుర్కొంటూ సుబ్బయ్యను చదివించారు.

సుబ్బయ్య గుంటూరులోని ఆంధ్ర క్రైస్తవ కళాశాలలో 1946–49 మధ్య చదివి డిగ్రీ పూర్తి చేశారు. తర్వాత 1950లో తురిమెళ్లలోని ఒక ఎయిడెడ్ ఉన్నత పాఠశాలలో ప్రధానోపాధ్యాయుడిగా పనిచేశారు. అక్కడి నుంచి ఆయన జీవితం మరో మలుపు తిరిగింది.

1952–53లో బెల్గాంలో న్యాయశాస్త్రం అభ్యసించారు. తర్వాత మార్కాపురంలో న్యాయవాదిగా స్థిరపడ్డారు. ఒకవైపు న్యాయవాదిగా ప్రజల సమస్యలను తెలుసుకుంటూ… మరోవైపు సామాజిక, రాజకీయ ఉద్యమాల్లో చురుగ్గా పాల్గొనడం ప్రారంభించారు.

2. విద్యార్థి దశ నుంచే ఉద్యమ బాట

పూల సుబ్బయ్య రాజకీయాల్లోకి ఒక్కసారిగా రాలేదు. విద్యార్థి దశ నుంచే ప్రజా సమస్యలపై ఆసక్తి పెంచుకున్నారు.

1949లో అఖిల భారత విద్యార్థి సమాఖ్య — AISFలో సభ్యుడయ్యారు. తురిమెళ్లలో ఉన్న సమయంలో కమ్యూనిస్టు సాహిత్యంతో పరిచయం ఏర్పడింది. అప్పటి కమ్యూనిస్టు నాయకులతో ఆయన చర్చలు జరిపేవారు.

లా కళాశాలలో విద్యార్థి యూనియన్ జనరల్ సెక్రటరీగా కూడా పనిచేశారు. అక్కడే కమ్యూనిస్టు పార్టీ సభ్యత్వం స్వీకరించారు. తర్వాత మార్కాపురంలో న్యాయవాదిగా పనిచేస్తూనే యువతను పార్టీ వైపు సమీకరించడంలో కీలక పాత్ర పోషించారు.

3. ప్రజా ఉద్యమాల నుంచి రాజకీయాల్లోకి

1956 నుంచి మార్కాపురం తాలూకా పార్టీ కార్యదర్శిగా పనిచేశారు. తర్వాత జిల్లా స్థాయిలో పార్టీ బాధ్యతలు చేపట్టారు. ఆంధ్రప్రదేశ్ రైతు సంఘం కార్యదర్శిగా కూడా పనిచేశారు.

1960లో మార్కాపురం పలకల కార్మికుల సంఘానికి అధ్యక్షుడిగా వ్యవహరించారు. అంటే పూల సుబ్బయ్య రాజకీయ జీవితం కేవలం ఎన్నికల రాజకీయాలకు పరిమితం కాలేదు.

రైతులు… కార్మికులు… విద్యార్థులు… పేదలు… వారి సమస్యలతో ఆయనకు ప్రత్యక్ష సంబంధం ఉండేది.

4. మూడుసార్లు ఎమ్మెల్యే

1962లో తొలిసారి శాసనసభ ఎన్నికల్లో పోటీ చేశారు. యర్రగొండపాలెం నియోజకవర్గం నుంచి కమ్యూనిస్టు పార్టీ అభ్యర్థిగా గెలిచారు.

1967లో కూడా అదే నియోజకవర్గం నుంచి మరోసారి విజయం సాధించారు.

1978లో మార్కాపురం నియోజకవర్గం నుంచి CPI అభ్యర్థిగా పోటీ చేసి మూడోసారి ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికయ్యారు.

  • 1962 — యర్రగొండపాలెం
  • 1967 — యర్రగొండపాలెం
  • 1978 — మార్కాపురం (28,030 ఓట్ల సాధనతో విజయం)

మూడు సార్లు ప్రజలకు శాసనసభలో ప్రాతినిధ్యం వహించారు.

5. అసలు సమస్య — నీరు

ఇక్కడి నుంచే పూల సుబ్బయ్య జీవితంలో అత్యంత ముఖ్యమైన అధ్యాయం ప్రారంభమవుతుంది.

పశ్చిమ ప్రకాశం ప్రాంతం వర్షాధార ప్రాంతం. వ్యవసాయానికి సరైన కాల్వలు లేవు. వర్షం పడితేనే పంట, వర్షం విఫలమైతే రైతు పరిస్థితి దారుణం. తాగునీటి సమస్య కూడా తీవ్రంగా ఉండేది.

ఈ ప్రాంతాన్ని శాశ్వతంగా అభివృద్ధి చేయాలంటే… బయటి నుంచి నీటిని తీసుకురావాలి. అక్కడే పూల సుబ్బయ్య ఆలోచన పుట్టింది.

6. శ్రీశైలం నీటిని పశ్చిమ ప్రకాశానికి తీసుకురావాలి!

పూల సుబ్బయ్య ఆలోచన చాలా సింపుల్… కానీ అమలు పరంగా చాలా పెద్దది.

శ్రీశైలం జలాశయం బ్యాక్‌వాటర్ నుంచి కృష్ణా వరదనీటిని తీసుకుని… నల్లమల కొండల గుండా… సొరంగాల ద్వారా… పశ్చిమ ప్రకాశం వైపు తరలించాలి.

నల్లమల కొండలు అడ్డుగా ఉన్నాయి. కానీ… “కొండలు అడ్డంకి అయితే… కొండలలోనే సొరంగాలు తవ్వాలి” అనే ఆలోచనతో ఆయన ముందుకు సాగారు. ఈ ఆలోచన దశాబ్దాల క్రితమే ముందుకు వచ్చిందని తాజా కథనాలు పేర్కొంటున్నాయి.

7. ఒక ఎమ్మెల్యే ఆలోచన నుంచి ప్రజా ఉద్యమం

వెలిగొండ కోసం పూల సుబ్బయ్య కేవలం అసెంబ్లీలో ప్రశ్నలు అడగలేదు. ప్రజల్లోకి వెళ్లారు, రైతులను కలిశారు, ప్రజలను చైతన్యపరిచారు, ఉద్యమాలు నిర్వహించారు. కృష్ణా జలాలను పశ్చిమ ప్రకాశానికి తీసుకురావాలనే డిమాండ్‌ను బలంగా ముందుకు తీసుకెళ్లారు.

ఆయన దృష్టిలో వెలిగొండ అంటే కేవలం సాగునీటి ప్రాజెక్టు కాదు — కరువు ప్రాంతానికి జీవనాధారం, రైతుకు సాగునీరు, ప్రజలకు తాగునీరు, ప్రాంతానికి అభివృద్ధి. అందుకే ఆయన ఈ ప్రాజెక్టు కోసం అహర్నిశలు పోరాడారు అని పలు ఆధారాలు పేర్కొంటున్నాయి.

8. అప్పట్లో ఇది ఎందుకు అంత ముఖ్యమైన ఆలోచన?

ఈరోజు మనకు సొరంగాలు, టన్నెల్ బోరింగ్ మెషీన్లు, భారీ రిజర్వాయర్లు సాధారణంగా అనిపించవచ్చు. కానీ దశాబ్దాల క్రితం… నల్లమల కొండల మధ్య భారీ సొరంగాలు తవ్వి కృష్ణా నీటిని తరలించడం చిన్న విషయం కాదు.

అందుకే వెలిగొండ ఆలోచన ఒక పెద్ద ఇంజినీరింగ్ సవాలు కూడా. కానీ పూల సుబ్బయ్య దానిని ఒక ప్రజా అవసరంగా చూశారు.

9. ప్రభుత్వ స్థాయిలో వెలిగొండకు తొలి అడుగులు

ఇక్కడ ఒక ముఖ్యమైన చారిత్రక విషయాన్ని గుర్తుంచుకోవాలి.

వెలిగొండ ఆలోచన పూల సుబ్బయ్య ఉద్యమంతో ప్రజల్లో బలపడినప్పటికీ… ప్రాజెక్టు ప్రభుత్వ స్థాయిలో రూపుదిద్దుకోవడానికి తర్వాత అనేక సంవత్సరాలు పట్టింది.

భారత కంప్ట్రోలర్ అండ్ ఆడిటర్ జనరల్ (CAG) అధికారిక నివేదిక ప్రకారం… 1991 ఫిబ్రవరిలో ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం ప్రాజెక్టు సాధ్యాసాధ్యాలను పరిశీలించి, సర్వేలు నిర్వహించాలని ఆదేశించింది. ఆ పరిశోధనల తర్వాత 1994లో తొలి Detailed Project Report (DPR) సిద్ధమైంది.

తర్వాత ప్రస్తుత ప్రాజెక్టు రూపకల్పన ఆధారంగా… మార్చి 2005లో సమర్పించిన DPR ఆధారంగా 2005లో ప్రాజెక్టు చేపట్టబడింది.

ఇది చాలా ముఖ్యమైన విషయం. ఎందుకంటే…
పూల సుబ్బయ్య ఆలోచన → ప్రజా ఉద్యమం → ప్రభుత్వ పరిశీలన → DPR → భారీ ప్రాజెక్టు
అనే దీర్ఘమైన ప్రయాణం ఇక్కడ కనిపిస్తుంది.

10. పూల సుబ్బయ్య మరణం

కానీ… ఒక విషాదం ఉంది.

తాను కన్న కల పూర్తిగా సాకారం కావడం పూల సుబ్బయ్య చూడలేకపోయారు. ఆయన 1988 జూన్ 23న అనారోగ్యంతో మరణించారు. ఆయన వయసు అప్పటికి 58 సంవత్సరాలు.

అంటే… వెలిగొండ ప్రాజెక్టు ప్రభుత్వ స్థాయిలో పూర్తి రూపం దాల్చకముందే ఆయన ఈ లోకాన్ని విడిచిపోయారు. కానీ ఆయన ఆలోచన మాత్రం ఆగలేదు.

11. ఆయన పేరు ఎందుకు పెట్టారు?

పూల సుబ్బయ్య మరణించిన తర్వాత కూడా ఆయన పోరాటాన్ని ప్రజలు మరచిపోలేదు. వెలిగొండ ప్రాజెక్టుకు ఆయన పేరు పెట్టాలని ప్రజల నుంచి డిమాండ్ వచ్చింది.

తర్వాత వై.ఎస్. రాజశేఖరరెడ్డి ముఖ్యమంత్రిగా ఉన్న సమయంలో… ఆ డిమాండ్‌ను అంగీకరించి ప్రాజెక్టుకు “పూల సుబ్బయ్య వెలిగొండ ప్రాజెక్టు” అనే పేరు పెట్టారు అని అందుబాటులో ఉన్న జీవిత చరిత్ర ఆధారాలు పేర్కొంటున్నాయి.

ప్రభుత్వ రికార్డుల్లో ప్రాజెక్టు Poola Subbaiah Veligonda Project (PSVP)గా నమోదైంది. మార్కాపురం జిల్లా అధికారిక వెబ్‌సైట్ ప్రకారం 2005లో G.O.Ms.No.110, I&CAD, తేదీ 27-06-2005 ద్వారా ప్రాజెక్టును ప్రకటించారు.

12. అసలు వెలిగొండ ప్రాజెక్టు ఎలా పనిచేస్తుంది?

ఇప్పుడు పూల సుబ్బయ్య కలగా ప్రారంభమైన ప్రాజెక్టు నిర్మాణాన్ని చూద్దాం.

శ్రీశైలం రిజర్వాయర్ ఎగువ ప్రాంతంలోని కొల్లం వాగు వద్ద నుంచి కృష్ణా వరదనీటిని తీసుకోవడం… అక్కడి నుంచి నీటిని సొరంగాల ద్వారా తరలించడం… తర్వాత ఫీడర్ కెనాల్ ద్వారా నల్లమలసాగర్ రిజర్వాయర్‌లోకి నీటిని చేర్చడం… ఇదే ప్రాజెక్టు ప్రధాన భావన.

మార్కాపురం జిల్లా అధికారిక వెబ్‌సైట్ ప్రకారం ప్రాజెక్టులో 43.50 TMC వరదనీటిని కృష్ణా నుంచి తీసుకుని నల్లమలసాగర్‌లో నిల్వ చేయడానికి twin tunnels ఏర్పాటు చేశారు.

నల్లమల కొండలలోని సుంకేసుల, గొట్టిపడియ, కాకర్ల ప్రాంతాల్లోని మూడు గ్యాప్‌లను మూసివేసి నల్లమలసాగర్ రిజర్వాయర్ ఏర్పడుతుంది. అక్కడి నుంచి తీగలేరు, గొట్టిపడియ, ఈస్టర్న్ మెయిన్ కెనాల్ ద్వారా నీటిని తరలించే విధానం ఉంది.

13. ఎవరికి నీరు?

CAG అధికారిక నివేదిక ప్రకారం ప్రాజెక్టు లక్ష్యాలలో ఒకటి కరువు ప్రాంతాలకు తాగునీరు అందించడం, అలాగే వ్యవసాయానికి నీరు అందించడం.

ప్రాజెక్టు ద్వారా సుమారు 4.38 లక్షల ఎకరాలకు సాగునీరు, మూడు జిల్లాల్లో సుమారు 15 లక్షల జనాభాకు తాగునీరు అందించాలనే లక్ష్యం ఉందని CAG పేర్కొంది.

అంటే… పూల సుబ్బయ్య కల కేవలం ఒక నియోజకవర్గానికి సంబంధించినది కాదు. అది విస్తృత ప్రాంత ప్రజల నీటి అవసరానికి సంబంధించిన కల.

14. ఎందుకు ఇన్ని సంవత్సరాలు పట్టింది?

ఇక్కడ మరో ముఖ్యమైన ప్రశ్న — “పూల సుబ్బయ్య 1970లలోనే వెలిగొండ గురించి పోరాడితే… ప్రాజెక్టు ఎందుకు ఇంత ఆలస్యమైంది?”

సమాధానం ఒక్కటే కాదు. అనేక అంశాలు ప్రాజెక్టు ప్రయాణాన్ని పొడిగించాయి:

  • భారీ భూగర్భ సొరంగాల నిర్మాణం
  • అటవీ ప్రాంతాలకు సంబంధించిన అనుమతులు
  • భూసేకరణ మరియు పునరావాసం
  • డిజైన్ మార్పులు, కాంట్రాక్టు మరియు నిర్మాణ సమస్యలు
  • నిధుల కొరత మరియు పనులలో ఆలస్యం

CAG కూడా ప్రాజెక్టు ఐదేళ్లలో పూర్తవ్వాల్సి ఉన్నప్పటికీ నిర్ణీత సమయంలో పూర్తికాలేదని, ప్రాజెక్టు అమలులో అనేక సమస్యలను తన ఆడిట్‌లో నమోదు చేసింది.

15. ఒక నాయకుడి కల… కానీ వేలాది మంది పోరాటం

ఇక్కడ పూల సుబ్బయ్యను గుర్తు చేసుకోవడం అంటే… “ఈ ప్రాజెక్టు ఒక్క వ్యక్తి వల్లే వచ్చింది” అని చెప్పడం కాదు.

ఒక ఆలోచనను ముందుకు తీసుకెళ్లిన నాయకుడు పూల సుబ్బయ్య. ఆ ఆలోచనను ప్రజా ఉద్యమంగా మార్చిన వారు అనేక మంది. తర్వాతి దశల్లో పోరాడిన రైతులు, ప్రజా సంఘాలు, ప్రజాప్రతినిధులు, ఉద్యమకారులు, ఇంజినీర్లు, అధికారులు, ప్రాజెక్టు కోసం పనిచేసిన కార్మికులు, నిర్వాసిత కుటుంబాలు, వివిధ ప్రభుత్వాలు… ఇలా అనేక తరాల కృషి వెలిగొండ వెనుక ఉంది.

కాబట్టి… పూల సుబ్బయ్య ఈ కథకు ఆద్యుడు కావచ్చు; కానీ వెలిగొండ ప్రయాణం అనేక తరాల సామూహిక కృషి.

16. ఆయన కుటుంబానికి ఇది ఎందుకు భావోద్వేగ క్షణం?

దశాబ్దాల తర్వాత తన తండ్రి కల సాకారం కావడం పట్ల పూల సుబ్బయ్య కుమార్తెలు సునందిని, విలాసిని, సుభాషిణి ఆనందం వ్యక్తం చేసినట్లు 2026లో వచ్చిన కథనాలు పేర్కొంటున్నాయి.

వారి తండ్రి ఆశయ సాధనకు కృషి చేసిన ప్రభుత్వాలు, ప్రజాప్రతినిధులు, ఇంజినీర్లు, అధికారులు, రైతులు, ఉద్యమకారులు, నిర్వాసితులు అందరికీ వారు కృతజ్ఞతలు తెలిపారు.

ఇది ఒక కుటుంబం ఆనందం మాత్రమే కాదు. ఒక తరం కన్న కలను తర్వాతి తరం చూడగలిగిన క్షణం.

17. పూల సుబ్బయ్య వారసత్వం ఏమిటి?

పూల సుబ్బయ్యను కేవలం “మాజీ ఎమ్మెల్యే” అని చెప్పడం ఆయన చరిత్రను చిన్నది చేయడమే. ఆయన జీవితాన్ని మూడు పదాల్లో చెప్పాలంటే:

ప్రజలు | పోరాటం | నీరు

ఆయన రాజకీయ జీవితంలో పదవులు ఉన్నాయి. కానీ ఆయన పేరు నిలిచిపోయింది పదవుల వల్ల కాదు — ఒక ప్రాంత ప్రజల నీటి సమస్యను తన జీవిత లక్ష్యంగా మార్చుకున్నందుకు.

18. చివరి మాట

పూల సుబ్బయ్య బతికున్నప్పుడు… వెలిగొండ ఒక కల.
ఆయన మరణించినప్పుడు… అది ఒక ఉద్యమం.
తర్వాత… అది ఒక ప్రభుత్వ ప్రాజెక్టు.
ఇప్పుడు… అది కోట్లాది రూపాయలతో నిర్మించిన భారీ నీటి మౌలిక వసతి.

కానీ ఈ కథలో అత్యంత భావోద్వేగమైన విషయం ఏమిటంటే… తాను కన్న కలకు తన పేరు పెట్టబడటం ఆయన చూడలేదు. ఆ కల నెరవేరే దృశ్యాన్ని కూడా ఆయన చూడలేదు.

కానీ… నల్లమల కొండల గుండా కృష్ణా జలాలు ప్రవహించిన ప్రతిసారీ… ఈ ప్రాంత చరిత్రలో ఒక పేరు గుర్తుకు వస్తుంది — పూల సుబ్బయ్య.